رسول نور حضرت محمد (ص) - معادل‌يابی برای آرايه‌های ادبی؛ عمده‌ترين اشكال در ترجمه‌های‌ انگليسی قرآن
 
 
 












 
 معادل‌يابی برای آرايه‌های ادبی؛ عمده‌ترين اشكال در ترجمه‌های‌ انگليسی قرآن

آرشيو اخبار رسول نور1

يكی از عمده اشكالات ترجمه‌های قرآن به زبان انگليسی عدم انتقال صحيح آرايه‌های ادبی چون كنايه، استعاره و تشبيه است كه مترجم بايد ابتدا مراد از اين عبارت‌ها را به درستی دريابد و سپس برای معادل‌يابی در زبان مقصد به دقت جست‌وجو كند.



عباسعلی رضايی، دكترای زبانشناسی كاربردی از دانشگاه «اكستر» انگليس و عضو هيئت علمی گروه زبان و ادبيات انگليسی دانشكده ادبيات و زبان‌های خارجی دانشگاه تهران، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) با بيان اين مطلب گفت: شايد عمده اشكالات موجود در ترجمه‌های قرآن به زبان انگليسی اين باشد كه گاهی برخی مترجمين درك دقيقی از واژه‌ها نداشته‌اند، مثلاً كلمه «صمد» در قرآن تنها يك بار به عنوان صفتی برای خداوند در سوره توحيد به كار رفته است، برای اين واژه اهل لغت در بين مفسرين، معانی زيادی را رقم زده‌اند، مثلاً «راغب» در «مفردات» از امام حسين بن علی(ع)، 5 معنی برای «صمد» ذكر كرده و گفته است كه صمد يعنی ذاتی دائم، ازلی و جاودانی، صمد وجودی است كه جفت ندارد، صمد كسی است كه نمی‌خورد و نمی‌آشامد و صمد كسی است كه نمی‌خوابد.
بخش نخست گفت‌و‌گو را اينجا بخوانيد!

وی ادامه داد: بنابراين معنای كلمه صمد گسترده است، اما همانطور كه می‌دانيم در ترجمه‌های فارسی عمدتاً صمد را بی‌نياز معنی كرده‌ايم البته شايد بد هم نباشد، چون بی‌نياز معنای عامی است كه يعنی نه نياز به خوردن دارد، نه نياز به آشاميدن دارد، نه نياز به غير دارد اما مترادف دقيق كلمه صمد نيست.

رضايی عنوان كرد: «محمد پيكتال»، يكی از مترجمان قرآن به زبان انگليسی صمد را به «the eternally besought of all»، به معنای عاجزانه و مصرانه چيزی را از ديگری به واسطه نياز، طلب كردن ترجمه كرده، كه اين هم به معنايی غلط نيست، يعنی خداوند هيچ نيازی به كسی ندارد و از كسی چيزی نمی‌خواهد الی الابد، اما آيا اين حصر معنا نيست؟ معنای واژه صمد بسيار فراتر از آن است كه در اين عبارت گنجانده شده است.

وی افزود: يا مثلاً «آربری» هم همين واژه را «the everlasting refuge» ترجمه كرده، يا «شاكر» اين واژه را «Allah is he on whom all depend» عنوان كرده است، كه در هيچ‌كدام معنی دقيق صمد ديده نمی‌شود، شايد يكی از دشواری‌های قرآن همين است كه واژه‌هايی با معانی گسترده در آن به كار رفته و برگردان آن كار دشواری است به همين دليل است كه برخی بزرگان، امكان ترجمه قرآن را رد كرده و گفته‌اند كه قرآن قابل ترجمه نيست، برخی از اين تعبيرات، بار معنايی سنگينی دارند و انتقال آن‌ها به زبان ديگر غيرممكن است.

اين استاد دانشگاه تصريح كرد: يكی از عمده اشكالات ترجمه‌های قرآن به زبان انگليسی عدم بيان و انتقال صحيح و بعضاً درك دقيق معانی آرايه‌های ادبی است و چون قرآن كريم حاوی كنايات، استعارات و تشبيهات بسيار است، اگر مترجم بخواهد آن را ترجمه كند، بايد ابتدا مراد از عبارت‌ها را به درستی دريابد و سپس برای معاد‌ل‌يابی در زبان مقصد به دقت جست‌وجو كند.

وی گفت: به لحاظ زبان‌شناسی حتی در داخل يك زبان هم پيدا كردن دو واژه كه صددرصد با هم همخوانی داشته باشند و آن‌ها را بشود مترادف صددرصد يكديگر قلمداد كرد، تقريباً دشوار است؛ چه رسد به اينكه ميان دو زبان بتوان اين كار را انجام داد، بنابراين پيدا كردن واژه‌ای كه صددرصد معرف و مبين واژه عربی باشد، تقريباً در دو زبان غير ممكن است، يعنی در همه حالات و در همه شرايط به معنای مشابهی مورد استفاده قرار بگيرند تقريباً غير ممكن است ولی واژه نزديك را بايد پيدا كرد.

عباسعلی رضايی عنوان كرد: يكی از پيشنهادهايی كه در اين باب می‌توان ارائه كرد، اين است كه مترجم كلمه صمد را به همان صورت وارد متن انگليسی كند، همانطوری كه استحضار داريد، بسياری از واژه‌های عربی و واژه‌های قرآنی به مرور زمان وارد زبان‌های غربی شده‌اند، مثلاً كلمه «جهاد» در حال حاضر در فرهنگ‌های لغت انگليسی هم وجود دارد و همان نبرد مقدس و ايثارگرانه‌ تعريف شده كه با جنگ صليبی كه برخی‌ها معادل می‌گيرند بسيار فرق دارد، چه بسا كلمه‌ای مثل صمد هم بايد به همان شكل رها شود و به توضيح پاورقی كشيده شود يا اينكه خوانندگان به منابع مربوطه در تبيين و تفسير و توضيح اين واژه، ارجاع داده شوند.

وی در ادامه در مورد بهترين ترجمه‌های موجود قرآن به زبان انگليسی گفت: در مجموع ترجمه مترجمان مسلمان به دليل تعلق خاطر و مقيد بودنشان به اصول اسلام، در بسياری موارد موفق‌تر است و از ميان ترجمه‌هايی كه در ايران به زبان انگليسی يافت می‌شود، ترجمه پيكتال، آربری و شاكر به نسبت ترجمه‌های خوبی هستند؛ هر چند كه اين ترجمه‌ها هم موارد مورد بحث زيادی دارند، از اين ميان نيز ترجمه آربری از بقيه ترجمه‌ها شاخص‌تر است.

ويژگی‌های يك ترجمه قابل قبول

رضايی در ادامه عنوان كرد: در يك ترجمه قابل قبول چند ويژگی بايد ديده شود يكی اينكه در آن انتقال معانی واژه‌های قرآن امانتداری رعايت شود و مترجم آن واژه‌ها را با استفاده از معنايی كه در آن آيه خاص به كار رفته ترجمه كند، دومين ويژگی اين است كه در آن جانبداری خاص از مذهب يا يك دين خاصی ديده نشود و مترجم بدون تعصب و يا تمايل نسبت به عقيده‌ای آن را ترجمه كند. متأسفانه برخی از ترجمه‌هايی كه در مكه و مدينه ارائه می‌شود، توسط فرقه يا گروه خاصی با تعصب‌های خاص ترجمه شده و در آن‌ها تلاش شده است كه بعضی از مفاهيم به رأی خودشان برگردانده شود.

وی افزود: يك ترجمه خوب و قابل قبول بايد از تفسير اجتناب كند، بايد مفاهيم قرآنی را با آراء و نظريه‌های علمی و كشفيات جديد و امثالهم تعبير و ترجمه نكند.

عباسعلی رضايی تأكيد كرد: امروزه برخی مكاتب فكری اصرار دارند كه بگويند كه پديده‌های طبيعی، رخدادهای علمی جديد و كشفيات، در قرآن هم آمده و به عبارتی می‌‌خواهند كه قرآن را از طريق علم ثابت كنند كه حتی اگر اين كار با نيت خير انجام شود درست نيست زيرا علم بشر ناقص است و قرآن فی‌نفسه خود ارزشمند است چه يافته‌های علمی آن را تأييد بكند، چه يافته‌های علمی آن را تأييد نكند. بنابراين برای ارائه يك ترجمه خوب، مترجم نبايد به دنبال آن باشد كه واژه‌هايی را بيابد كه حتماً فنی و علمی باشد و حتماً كشفيات جديد علمی و يافته‌های دانشمندان در آن متجلی شود.

وی خاطرنشان كرد: نكته پايانی در خصوص ويژگی‌های يك ترجمه قابل قبول، بحث حروف مقطعه است كه رمز قرآن هستند، تلاش‌های بسيار زيادی مفسرين در طی تاريخ كرده‌اند كه اين حروف مقطعه را تبيين كنند، باز كنند و عنوان كنند كه مراد از اين‌ها چيست، با استناد به روايات، با استدلال‌ها، با ديدن شواهدی در داخل همان سوره‌، اما هيچ كدام از اين‌ها قطعی و يقينی نيست، بنابراين مترجم نبايد اصرار داشته باشد كه حروف مقطعه را ترجمه بكند بلكه بايد آن‌ها را به همان صورت عربی وارد ترجمه خود كند تا جلوی ابهامات احتمالی گرفته شود.

كار ترجمه قرآن هيچ‌گاه نبايد متوقف شود

اين استاد دانشگاه در ادامه گفت: از آنجا كه قرآن هدايتی برای همه انسان‌ها است (هَذَا بَیَانٌ لِّلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِّلْمُتَّقِينَ) و برای بشارت و هشدار به انسان‌ها فرستاده شده است (و وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِّلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا)، همه انسان‌ها و غير عرب‌زبانان هم بايد بتوانند با اين كلام الهی آشنا شوند، همچنين يكی از بهترين راه‌ها برای دعوت به دين مبين اسلام و دعوت به تشرف به اين دين آسمانی، خواندن قرآن كريم است، لزوم ترجمه قرآن كريم به زبان‌های مختلف مشخص می‌شود. چه بسيار افرادی كه با همين ترجمه‌ها دريافته‌اند كه با چه انديشه متعالی و كاملی به نام اسلام طرف هستند و به دين اسلام مشرف شدند بنابراين كار ترجمه قرآن هيچ‌وقت نبايد تمام شده تلقی شود و احساس شود كه ديگر نيازی به ترجمه مجدد نيست، اگر اينگونه فكر كنيم بايد بگوييم كه نياز به تفسير مجدد هم نيست.

وی افزود: در طی قرن‌ها تعداد زيادی از علما عمر خود را برای تفسير قرآن صرف كرده‌اند، و حتی برخی از آن‌ها عمرشان به تفسير كل قرآن كفاف نداده و تنها بخش‌هايی از قرآن را تفسير كرده‌اند، عده‌ای قرآن را موضوعی و عده‌ای ترتيبی تفسير كرده‌اند. آيا معنای آن اين است كه بگوييم ديگر كافی است و همه حرف‌ها گفته شده و مفسری وقت خود را صرف اين كار نكند؟ به هيچ‌وجه اينگونه نيست، در مورد ترجمه هم همين است، چه بسا مترجمی مورد عنايت خداوند قرار بگيرد و بتواند پيام قرآن را به زبانی شيوا و رسا به گويشوران و گويندگان ساير زبان‌ها منتقل كند بنابراين كار ترجمه قرآن هيچ‌وقت نبايد متوقف شود.

رضايی گفت: در ترجمه قرآن كريم مسئله اصلی « Words' Semantic Load» يعنی بار معنايی واژه‌ها است و مشكلی كه يك مترجم ممكن است با آن مواجه شود اين است كه يافتن واژه‌ای در زبان مقصد كه همان بار معنايی را داشته باشد كار بسيار دشواری است.

وی ادامه داد: مثلاً اگر كلمه پدر در فارسی و معادل آن را در زبان انگليسی كه «Father» است، در دو ستون قرار دهيم و ويژگی‌های هر يك را ذيل‌شان بنويسيم، خواهيم ديد كه اين ويژگی‌ها به‌طور كامل يكسان نيستند و اين يكی از مشكلاتی است كه مترجمين با آن مواجه هستند، دوم بحث استعارات، تشبيهات و كنايات قرآن است كه همانطور كه گفته شد از آنجايی‌كه قرآن را يك ظاهر است و هفتاد بطن، هرچقدر دقت مترجم بيشتر باشد و لطف خداوند شامل حالش شود، بيشتر می‌تواند وارد بطن‌های قرآن شود و واژه‌هايی را بيابد كه معرف آن بطن‌ها باشند.

عباسعلی رضايی، استاد دانشگاه تهران، در پايان گفت: با همه اين مشكلات، مترجمين نبايد دست از كار بشويند، نبايد فكر كنند كه چون دشوار است پس وارد آن نشوند، بايد بدانيم كه خداوند در آيه 69 سوره مباركه عنكبوت فرموده است كه «وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ: و كسانى كه در راه ما كوشيده‌اند به يقين راه‏‌هاى خود را بر آنان می‌نماييم و در حقيقت‏ خدا با نيكوكاران است»، خداوند خودش راه‌ها را به آن‌ها نشان خواهد داد، درهايی را به روی آن‌ها باز خواهد كرد و همان قدر كه يك فردی تلاش بكند، خداوند دستش را خواهد گرفت و به ذهن و زبانش واژه‌هايی را جاری خواهد كرد كه معرف نزديك و نه اگر دقيق واژه‌های قرآنی باشند.




 

پیوندهای مرتبط

· مطالب بیشتر در مورد آرشيو اخبار رسول نور1
· سایر مطالب نوشته شده توسط rasool


پربازدیدترین مطلب در زمینه آرشيو اخبار رسول نور1:
زندگی پیامبر اکرم(ص) برای کودکان مکتوب می‌شود


امتیاز دهی به مطلب

امتیاز متوسط : 0
تعداد آراء: 0

لطفا رای مورد نظرتان را در مورد این مطلب ارائه نمائید :

عالی
خیلی خوب
خوب
متوسط
بد


انتخاب ها


 چاپ این مطلب چاپ این مطلب






چند رسانه ای    نرم افزار    انجمن ها    مراکز    دیگر پایگاهها    ارتباط با ما