رسول نور حضرت محمد (ص) - فقهی نشدن عزاداری؛ عامل ورود نگاه سليقه‌‌ای و رفتار خرافی به اين مسئله
 
 
 












 
 فقهی نشدن عزاداری؛ عامل ورود نگاه سليقه‌‌ای و رفتار خرافی به اين مسئله

آرشيو اخبار رسول نور5
اگر فقه به مسئله عزاداری نپردازد، اين مسئله به دست كسانی می‌افتد كه با سلايق و نگاه غيرفقهی بر ابعاد آن می‌افزايند و برای آن در منظومه ارزش‌های فرهنگی جايگاه بيشتری قائل می‌شوند كه فضا را برای ساير ارزش‌های دينی تنگ می‌كند.


حجت‌الاسلام والمسلمين احمد مبلغی، عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) در خصوص فقه عزاداری و ضرورت تبيين اين مسئله در فقه در قالب باب جداگانه‌ای اظهار كرد: اينكه عزاداری بايد يكی از موضوعات فقهی قرار گيرد جای حرف و سخن نيست؛ چون فقه به هرچه كه فعل مكلف و بشر محسوب شود بايد بپردازد؛ خواه اين فعل، فعل قلبی و ارادی بشر باشد و خواه فعل بيرونی و نيز خواه فعل فرد باشد يا فعل جامعه؛ به طور كلی هر چيز كه مصداق فعل و عمل است فقه به آن می‌پردازد البته پرداختن فقه به اين احكام در قالب احكام خمسه است.

مصاديق بسياری از افعال بشر در ذيل مباحات جای می‌گيرد

وی ادامه داد: شايد بشود گفت كه مصاديق بسياری از افعال بشر در ذيل مباحات جای می‌گيرد و فقه حكمی را كه نسبت به آن ارائه كرده اباحه است؛ يعنی خود بشر مختار است آن فعل را انجام بدهد يا ندهد و يا در انتخاب انجام چگونگی‌ها و گونه‌هايش را در نظر گيرد و متناسب با شرايط آن گونه‌ها را اتخاذ كند.

مبلغی با اشاره به اينكه موضوع فقه افعال مكلفان است، تصريح كرد: نكته اول اين است كه عزاداری؛ چون فعل مكلف است در زمره موضوعات فقهی جای می‌گيرد و نكته دوم اينكه چرا به فقه عزاداری به صورت مستقل پرداخته نشده و به صورت جسته و گريخته و گاه مصداقی و كلی و در قالب بخش جزئی پرداخته شده است؟

نپرداختن فقه به مساله عزاداری به صورت منسجم يك كاستی است

وی اضافه كرد: آنچه كه در فقه در اين زمينه به چشم می‌خورد اولا به صورت جسته و گريخته است؛ يعنی در لابه‌لای فقه گم شده است و هيچ عنوان مشخصی كه بشود آن را شناسايی كرد و به سراغ آن رفت نيست و به صورت نامرئی و غير ظاهر ارائه شده و ثانيا به صورت ناكافی و صرفا منحصر به ارائه ابعادی و مصداقی و يا به صورت كلی به آن پرداخته شده كه اين نيز يك كاستی است.

فقه شامل بحث‌‌های استدلالی است كه منتهی به فتوا می‌شود

عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت: البته اخيرا در استفتائات بحث عزاداری، ابعاد و مصداق‌هايی از آن مطرح شده است و فقها نيز به آن پرداخته‌اند البته اين فقه نيست و فتوا است، فقه شامل بحث‌‌های استدلالی است كه منتهی به فتوا می‌شود اما اگر بحث استدلالی را فقيه انجام داده باشد و از آن سخنی نگفته باشد و يا صرفا فتوا بدهد اين را نمی‌توان تفقه در آن مسئله دانست بلكه خروجی فقه است.

ساختار و اسكلت‌بندی فقه يك ساختار بسته شده است و قرن‌هاست كه فقه با يك ساختار پيشروی می‌كند

مدير گروه فقه مقارن مدرسه تخصصی فقه و اصول به دلائل نپرداختن فقه به صورت مستقل و منسجم به اين مسئله اشاره، و ابراز كرد: اصولا فقه به صورت مطلوب به اين موضوع نپرداخته است اما اينكه چرا نپرداخته است دليل آن اين است كه ساختار و اسكلت‌بندی فقه يك ساختار بسته شده است و قرن‌هاست كه فقه با يك ساختار پيشروی می‌كند و چنين ساختاری به دليل بسته بودن ساختمانش نمی‌تواند و قادر نيست فضاهايی را برای موضوعاتی كه جديدند بگشايد و چنين موضوعاتی يا اصلا مورد تعرض و توجه قرار نمی‌گيرند و يا اگر بگيرند در عرصه فتوا و استفتا مطرح می‌شوند كه آن فقه نيست و نتيجه فقه است؛ يعنی بحث عميق فقهی نيست.

مدير مركز تحقيقات مجمع تقريب مذاهب اسلامی در ادامه اظهار كرد: اگر هم گاهی در فقه بحث‌های استدلالی درباره فقه عزاداری مطرح شود، در قالب ساختار فقه دارای جايگاه و عنوان مشخص نمی‌شوند بلكه در آخر فقه تحت عنوان كلی مسائل مستحدثه مطرح شده كه اين نيز در حقيقت، عبور سريع نسبت به موضوعات است و چون از اول به صورت فوری عنوان می‌شود حق مطلب ادا نشده و به تعبير دقيق در درون فقه اين نوع بحث كردن جايگاه خود را پيدا نمی‌كند و به صورت فوری و شتابزده بررسی انجام می‌پذيرد و ظرفيت‌های فقه در نتيجه به آن نمی‌پردازد.

عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در بخش ديگری از سخنانش اظهار كرد: يك رويه‌ای در نزد فقيهان وجود داشته كه گاهی به صورت استطرادی در يك مبحث نقبی و كانالی به يك موضوع زده شده است؛ البته اين به معنای طرح موضوع به صورت مستقل و مُعنوَن به عنوان مستقل نيست اين بيشتر از باب «الكلام يجر الكلام» رخ داده و يك بحث فقهی منتهی شده به گشودن يك بحث ديگر ولی در حاشيه و به صورت تبعی است كه چنين چيزی در لابه‌لای فقه وجود دارد و فقه تعزيه هم اگر به آن پرداخته شده از همين باب بوده اما پرداختن تبعی شتابزده و با فضای كم و غير عميق بوده است.

مبلغی به دسته‌بندی موضوعات در فقه اشاره، و تصريح كرد: اگر بخواهيم دسته‌بندی كنيم سه دسته موضوعات داريم يك دسته معنون به عناوين رسمی فقهی هستند و يك دسته معنون نيستند ولی در حاشيه‌ها و لابه‌لای فقه و به صورت استطرادی پرداخته شده است؛ و يك دسته اصلا در لابه‌لای فقه هم پرداخته نشده است فقه عزاداری از دسته دوم است.

پرداختن فقه به مسائل فرهنگی از اهميت بالاتری نسبت به ديگر مسائل برخوردار است

عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در پاسخ به اين سؤال كه فقه عزاداری آيا ضرورت دارد به اين مسئله بپردازيم يا نه؟ اظهار كرد: پاسخ اين است كه اصولا پرداختن فقه به صورت دقيق و عميق به موضوعات فرهنگی و اجتماعی از ضرورت بالاتری نسبت به موضوعات فردی برخوردار است و فقه عزاداری از موضوعات فرهنگی جامعه است.

مبلغی در پاسخ به اين سؤال كه چرا در گذشته فقه عزاداری باب مستقلی را به خودش اختصاص نداده؟ گفت: دليل اين است كه اين مسئله در گذشته پرچالش نبوده و ابعاد فرهنگی آن در مصاف با فرهنگ‌های رقيب قرار نداشته و عزاداری در بسياری از مواقع در مرئی و منظر جامعه‌های بزرگ و بشری قرار نگرفته است.

وی ادامه داد: ساختار فقه بسته است و در موضوعات مشخص و تعريف شده و رسمی مجال به موضوعات ديگر نمی‌دهد و اگر مباحث عزاداری در فقه مطرح شده‌اند از باب البحث يجر البحث و استطراد و حاشيه و تبعی بوده است.

حجت‌الاسلام مبلغی گفت: فقه عزاداری امروز ضرورت مضاعفی دارد كه به آن پرداخته شود؛ چراكه نمايانگر رفتار و نگاه و عقلانيت شيعه در مرئی و منظر بشر امروزی است كه با همه دوربين‌ها و همه نگاه‌ها و تحليل‌ها به بررسی شيعه می‌پردازند و هم از اين نظر كه عزاداری گاه حوزه‌هايی را پوشش می‌دهد كه باعث می‌شود فضای ذهنی و فضای اجتماعی پر شود و پر شدن فضا بسياری از نيازهای ديگر و واجب‌های ديگر و تكاليف مهم دينی مغفول عنه قرار گيرد.

عزاداری نمايانگر رفتار و نگاه و عقلانيت شيعه در مرئی و منظر بشر امروزی است

عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در ادامه عنوان كرد: اگر زمام عزاداری به وسيله فقه كنترل نشود به اصطكاك با برخی از واجبات دينی می‌رود و برخی از وظايف دينی در اثر پاره‌‌ای از مصاديق عزاداری ناديده انگاشته می‌شود و در اثر اين عدم كنترل مشكل با بخشی از فقه پيدا می‌كند و هم وضعيت و بازتاب‌های فرهنگی بسياری را برای خود شيعه در بر دارد همچنين نگاه غير را به شيعه، كه دنبال عقلانيت است تحت تأثير قرار می‌دهد و از اين سه جهت پرداختن به فقه عزاداری ضرورت دارد.

مبلغی اضافه كرد: اصولا فقه بايد به مسائلی همچون فقه عزاداری به صورت دقيق و روشمند و حوزه‌پسند و نه صرفا فقه فتوايی و با بررسی قيل و قال‌های متعدد و بررسی‌های موشكفانه بپردازد به خصوص مسائل فرهنگی كه حتما به يك موضوع‌شناسی فرهنگی نيازمند است؛ فقه نبايد پرونده موضوعات فرهنگی را قبل از آنكه باز كند ببندد بلكه بايد به صورت دقيق موضوع‌شناسی كند و بعد از شناخت موضوع وارد اين مقوله شود؛ عزاداری از اين مقوله‌ها است.

عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تصريح كرد: عزاداری بايد موضوع‌شناسی شود البته موضوع‌شناسی انحصار به موضوعات جديد ندارد بلكه پاره‌ای از موضوعات قديم كه بعد اجتماعی و فرهنگی دارند با تحولات زمانه پوست می‌اندازند و تبديل به موضوعاتی می‌شوند كه ابعاد جديدی پيدا می‌كنند و بازتاب‌ها و نتايج جديد را در جامعه ايجاد می‌كنند كه اين می‌طلبد فقها قبل از پرداختن به آنها به موضوع‌شناسی همين موضوعاتی كه در گذشته ساده بودند و امروزه در فضاهای جهانی و اجتماعی و مجازی امروز دارای بازتاب‌هايی هستند، پرداخته شود.

بازتاب‌های يك موضوع خارج از موضوع نيست بلكه داخل در موضوع هستند

مبلغی در ادامه گفت: اصولا در فقه بازتاب‌های يك موضوع خارج از موضوع نيست بلكه داخل در موضوع هستند فقه به حدود فيزيكی موضوع كاری ندارد بلكه نگاه فقه به خود موضوع و بازتاب‌هايش است؛ لذا بايد فقه عزاداری را بازشناسی و موضوع‌شناسی كرد و به صورت دقيق و بعد به آن پرداخت.

عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در پايان تصريح كرد: فقه اگر به صورت دقيق وارد اين مقولات شود سوپاپ اطمينانی است كه جلو انحراف‌های ناشی از اين مسئله كه هرچند دينی و ارزشمند است را می‌گيرد؛ چون اگر فقه به اين مسئله نپردازد سبك‌ها و روش‌ها و طريقه رفتار با اين مسئله به دست كسانی می‌افتد كه ممكن است با سلايق خود و با نگاه غير فقهی بر ابعاد خود بيافزانند و آن را در منظومه ارزش‌های فرهنگی جايگاه بيشتری بدهند كه فضا را برای ساير ارزش‌های دين تنگ كند و در نتيجه كاركرد معقول و متوقع را كه از اول برای آن آمده بود نداشته و فلسفه وجود آن را نه تنها از دست دهد كه نتيجه معكوس و زيان‌بار و غير قابل تداركی را بر جای بنشاند.




 

پیوندهای مرتبط

· مطالب بیشتر در مورد آرشيو اخبار رسول نور5
· سایر مطالب نوشته شده توسط rasool


پربازدیدترین مطلب در زمینه آرشيو اخبار رسول نور5:
در سال اتحاد ملي و انسجام اسلامي بايد از ائمه (ع) الگوگيري شود


امتیاز دهی به مطلب

امتیاز متوسط : 0
تعداد آراء: 0

لطفا رای مورد نظرتان را در مورد این مطلب ارائه نمائید :

عالی
خیلی خوب
خوب
متوسط
بد


انتخاب ها


 چاپ این مطلب چاپ این مطلب






چند رسانه ای    نرم افزار    انجمن ها    مراکز    دیگر پایگاهها    ارتباط با ما